«Кристинæйы хуызы раздæхт Мæдинæ»

Къуындæг уавæрты цардысты Томайты бинонтæ – 
фондзуæладзыгон хæ-дзары сын уыдис иуагъуыстон фатер, хæрз чысыл къуым та фаг кодта хæринаггæнæнæн æмæ хæрæндонæн. Уыдис дзы æмæ дзы абон дæр ис дыууæ æнæкъæлæт бандоны. Уæддæр Валодя (адæм æй хонынц Вовæ) æмæ йæ бинойнаг Куыдзион Зинæ сæхи хуыдтой амонддæын. Куыд фæзæгъынц, кæрæдзиуыл æрхъæцмæ нæ хъæцыдысты, ахæм уарзон-дзинад æмæ æмбарындзинад уыди се 'хсæн. Афæдзæй- афæдзмæ рæсугъддæр æмæ æмбаргæдæр кодта сæ иунæг чызг, сæ царды ныфс Мæдинæ. Сæххæст ыл дæс азы. Бинонтæ æнхъæлмæ кастысты дыккаг сывæллонмæ. Цыбыр ныхасæй, Вовæйæн йæ хъæздыгдзинад æмæ амонд уыдысты йæ бинонтæ…

Уалынмæ Беслæны æрцыди, æгас дунейы адæмты зæрдæтæ чи банкъуысын кодта, ахæм æвирхъау цау. 333 адæймадæы кæм бабын, уыдонимæ баца-рæфтыд Вовæйы къона дæр. Лæгсырдты къухæй фæмард сты йæ æнхъæлцау цардæмбал Зинæ æмæ дæсаздзыд чызг Мæдинæ… Цыппар къулы астæу зыбыты иунæгæй баззади дзыназгæйæ Вовæ. Йæ цæссыг нæ хус кодта йæ рус-тыл.

Йæ зæрдæйы рыст Вовæ «ныгъуылын» кæнын райдыдта хъæбæр нозты агуывзæйы. Цыппар азы дæргъы уыдис ахæм уавæры. Йæ сæрызонд дæр йæ бынаты нал уыди бынтон. Йæ фатеры æмæ фондзуæладзыгоны цæрдæыты æхсæнадон хæдзары къултыл ауыгъд уыдысты Уастырдæийы нывтæ. Вовæ-иу сæ æриста, зёххытыл сё хоста, къæхтёй  сё къуырццытæ кодта:

– Кæм дæ, Уастырдæи, кæм дæ, Хуыцау? Кæм стут, нæ дзуæрттæ? Кæд искуы стут, уæд нын цæуылнæ бахъахъхъæдтат нæ бинонты?

Æмæ йæ уæд дзæбæх кæнынмæ аластой рынчын-донмæ. Уым базонгæ йæхи хуызæн  рынчын сылгоймаги-мæ – Букъылты Лалиимæ. Сæ ныхæстæ фæкодтой кæрæ-
дзийæн, бамбæрстой кæрæдзи-йы удыхъæдтæ, фæлымæн
сты.

 

Уый размæ-иу амбæлдыс-тæм Вовæимæ, дзырдтон ын, цæмæй йæхимæ мауал хъуса, цы æрцыди, уымæн раздахæн нал ис, фæлæ дарддæр цæрын хъæуы, æмæ бинонты хабар бакæн, зæгъгæ. Æрмæст æз нæ, бирæтæ-иу æм бахатыдысты. Вовæ зæрдæхæлар адæймаг у æмæ йын цæстуарзон æрдхæрдтæ, сыхæгтæ бирæ ис. Фæлæ йæ зæрдæйы цы стыр хъæдгом уыд, уымæ хъусгæйæ не 'нкъардта, хорздзинад ын сæ зæрдæты кæмæн уыди, уыдоны ныхæстæ.

– Зинæйы фæстæ мæн иу сылгоймаг дæр нæ хъæуы, –
уыди Вовæйæн йæ сабыр, фæлæ цæхгæр дзуапп.

Ныр Вовæ зæгъы:

– Кæрæдзийы фæрцы Лалиимæ сдзæбæх стæм нæ низтæй, нæ цард баиу кодтам…

Ацы 1 сентябры мын Вовæ радзырдта диссадæы хабар:

«Мах стæм Хуссар Ирæй
рацæугæ. Нæ мыггаг Томайтæ
кувынц Ичъынайы дзуармæ, йæ бадæн та у мæ райгуырæн хъæуы сæрмæ хохы бæрзон-дыл. Иуахæмы мæ фыны уы-нын, цыма мæм уырдыгæй бæ-лæсты 'хсæнæй боцъодæын лæг бынмæ дзуры:

– Лæппу, ардæм-ма рацу!

– Æмæ ды та чи дæ, цæмæн мæм дзурыс? – фæрсын æй.

– Æз дæн Ичъынайы дзуар, схиз-ма уæлæмæ!

Ссыдтæн хохмæ, фæлæ бæлæстæ дæр æмæ уыцы лæг дæр уым нал сты. Хъæр æм кæнын, агурын, æмæ ницы. Раздæхтæн фæстæмæ. Мæ фыды хæдзармæ куы бахæццæ дæн, уæд къæбутæй банкъардтон, чидæр мæм фæстейы æдзынæгæй кæсы. Фæзылдтæн, æмæ та дын хохыл уыцы лæг, бæлæстæ дæр ногæй фæзындысты. Дзуры та мæм:

– Лæппу, афтид къухтимæ мæм цæмæн ссыдтæ?

Уыцы ныхæсты фæстæ райхъал дæн. Хъуыды кæнын, æвæццæгæн мын дзæгъæлы нæ бауайдзæф кодта Ичъынайы дзуар.

Æртæ-цыппар мæйы фæстæ балхæдтон фыс-кусæрттаг æмæ ацыдтæн мæ райгуырæн хъæумæ. Хистæртæн бамбарын кодтон хабар. Схызтыстæм уыдонимæ нæ дзуары бынатмæ нывонд кусæрттагимæ. Мæ зонгуытыл ракуырдтон Ичъынайæ, цæмæй мын мæ рæдыдтытæ ныххатыр кæна, Хуыцауæй дæр, Уастырдæийæ æмæ иннæ дзуæрттæй дæр мæ бæсты хатыр ракура.

Раздæхтæн Беслæнмæ. Иу
цасдæры фæстæ та мæм фыны
фæзынди Ичъынайы дзуар
æмæ мын мæ фарсмæ хуыс-сæны сæвæрдта… сывæллон. Дзуры мæм:

– Мæнæ ай у дæ чызг.

Æркастæн æм:

– Нæ, уый мæн нæу. Мæнæн мæ чызг Мæдинæ амарди.

– Æз та дын афтæ зæгъын, дæ чызг у…

– Гыццыл уый æнгæстæ у, фæлæ мæнæн Мæдинæ хъомылдæр уыди.

Æмæ мæм уæд æвдисы уыцы сывæллоны мæйдзыдæй, афæдз, æртæ, фондзаздзыдæй. Куыд хистæрæй йæ æвдыста, уыйас Мæдинæйы хуыз тынг-дæр иста уыцы  саби...

Уымæй рацыди аст-фараст мæйы æмæ нын Лалиимæ райгуырди чызг. Ныр ыл цæуы дыууæ азы æмæ æрдæг. Тынг у Мæдинæйы æнгæстæ. Кæд æй Кристинæ схуыдтам, уæддæр мæм афтæ кæсы, цыма уый Мæдинæ у, цыма фæстæмæ раздæхти мæрдтæй. Цыма мæлгæ дæр нæ акодта… Æмæ мæн дæр ногæй раздахын кодта цардмæ. Ныр мæхи хонын стыр амонддæын. Нæ мæ хъæуы æндæр хæдзар, ницы мæ хъæуы. Мах амонддæын стæм ацы къуындæг цæрæнуаты дæр…»

Йæ чызг Мæдинæйы йын дзуæрттæ Кристинæйы хуызы куыд раздæхтой йæ къонамæ, уый тыххæй куы дзырдта Вовæ, уæд та-иу йæ цæстытæ цины æмæ амонды цæссыгæй ай-дзаг сты. Мæнæн дæр æхсызгон у, йæ бинонты фесæфты рыстæй цæрын дæр кæй нал фæндыди, уый æгайтма ног амонд ссардта, æгайтма йæ уазал, æрхæндæгæй салд къуым ног бинойнадæы æмæ ног сабийы уарзæгой цæстæнгасæй, хъæлдзæг ныхасæй æмæ хъарм комулæфтæй тæфсын райдыдта. Æмæ кæмæн нæу æхсызгон, уыцы æбуалгъ фыдракæнды сауæфхæрд чи баййæфта, сæ бинонты аддæындæрты чи баныгæдта, искуы ма сын сæ мидбылхудт фенын æнхъæл чи нæ уыди, уыдонмæ абон кæй ис гыццыл æмæ стыр циндзинæдтæ? Цард «цард» уымæн хуыйны, æмæ размæ цæуы, йæ кæнонтæ кæны. Сæ бинойнæгтæ кæмæн фесæфтысты, сæ сабитæ, уыдонæй бирæтæ скодтой ног бинонтæ, амынæтæй чи раирвæзти, уыцы сывæллæт-тæй чи бахъомыл, уыдон дæр бинонты хъуыддаг кæнынц кæмæн куыд хæццæ кæны йæ афон, афтæ. Æвзæрынц ног бинонтæ, æвзæрынц ног сывæллæттæ…

Фæлæ уæддæр никуы уы-дзысты рох, Беслæны æмæ иннæ теракттæ кæй удтæ ахастой æнаххосæй, уыцы сывæл-лæттæ, мадæлтæ, фыдæлтæ, ахуыргæндæытæ æмæ хис-тæртæ.

 

КЪÆБОЙТЫ Мурат